Słownik pojęć

Pojęcia z poradników wyjaśnione bez żargonu. Przy każdym jest link do poradnika, w którym temat jest opisany dokładniej.

W skrócie

Słownik 46 pojęć z obszaru automatyzacji, AI, stron internetowych i bezpieczeństwa IT, od API po zasadę 3-2-1.

A

Active Directory

Katalog użytkowników, grup i komputerów w firmowej sieci Windows. Aplikacja wewnętrzna może z niego brać logowanie i uprawnienia.

Logowanie przez Active Directory
AI Act

Unijne rozporządzenie 2024/1689 o sztucznej inteligencji. Dzieli obowiązki według poziomu ryzyka i roli: dostawcy albo podmiotu stosującego AI.

AI Act w małej firmie
API

Sposób, w jaki programy rozmawiają ze sobą: jeden program wysyła zapytanie w ustalonym formacie, drugi odpowiada danymi. Dzięki API można łączyć systemy bez przepisywania danych ręcznie.

n8n, Make, Zapier czy Python
Automatyzacja procesów

Zastąpienie powtarzalnych, ręcznych kroków programem, który wykonuje je sam według ustalonych reguł. Decyzje zwykle zostają przy człowieku.

Od czego zacząć automatyzację

B

Brief

Krótki dokument, w którym zamawiający opisuje cel, odbiorców, zakres, treści, budżet i terminy projektu.

Brief strony z szablonem

C

CLS

Cumulative Layout Shift: miara tego, jak bardzo elementy strony przesuwają się podczas ładowania. Dobrze, gdy nie przekracza 0,1.

Szybkość strony (Core Web Vitals)
CMS

System zarządzania treścią, na przykład WordPress: panel, w którym zmienia się teksty i zdjęcia na stronie bez programowania.

Ile kosztuje strona lub aplikacja
Content-Security-Policy

Nagłówek, który mówi przeglądarce, skąd strona może ładować skrypty, style i obrazy. Blokuje wykonanie wstrzykniętych, obcych skryptów.

Bezpieczeństwo strony: lista
Core Web Vitals

Trzy wskaźniki Google opisujące szybkość i stabilność strony: LCP, INP i CLS.

Szybkość strony (Core Web Vitals)

D

Deepfake

Realistyczny obraz, wideo lub nagranie wygenerowane albo zmienione przez AI, które przedstawia istniejące osoby lub zdarzenia i mogłoby uchodzić za prawdziwe.

AI Act w małej firmie
Digital signage

Ekrany informacyjne zarządzane z jednego panelu: treści, harmonogramy, pilne komunikaty i alarmy.

Ekrany w biurze (digital signage)
DKIM

Podpis cyfrowy dodawany do każdego maila przez serwer pocztowy. Odbiorca sprawdza go kluczem publicznym zapisanym w DNS domeny.

Maile w spamie: SPF, DKIM, DMARC
DMARC

Rekord DNS, który mówi odbiorcom, co zrobić z mailem niespełniającym SPF i DKIM, i dokąd wysyłać raporty.

Maile w spamie: SPF, DKIM, DMARC
Dwuetapowe logowanie (2FA)

Logowanie, które oprócz hasła wymaga drugiego potwierdzenia, na przykład kodu z aplikacji. Skradzione hasło nie wystarczy do przejęcia konta.

Bezpieczeństwo strony: lista

E

Embedding (wektor)

Zapis znaczenia fragmentu tekstu w postaci liczb. Pozwala znaleźć fragmenty podobne znaczeniowo, nawet gdy używają innych słów.

AI na dokumentach firmy (RAG)

F

Fragment (chunk)

Kawałek dokumentu, zwykle kilkaset słów, na które dzieli się teksty przed wyszukiwaniem w RAG. Najlepiej dzielić wzdłuż nagłówków.

Dokumenty firmy pod AI
FUKO

Schemat przekazywania informacji zwrotnej: fakty, uczucia, konsekwencje, oczekiwania.

Rozmowy 1:1 z pracownikami

H

Halucynacja

Odpowiedź AI, która brzmi wiarygodnie, ale jest nieprawdziwa albo nie wynika z dostępnych danych.

AI na dokumentach firmy (RAG)
Hosting

Usługa przechowywania i udostępniania strony internetowej na serwerze dostępnym z internetu.

Ile kosztuje strona lub aplikacja
HSTS

Nagłówek, który każe przeglądarce zawsze łączyć się ze stroną przez HTTPS, nawet gdy ktoś wpisze adres z http.

Bezpieczeństwo strony: lista
HTTPS

Szyfrowane połączenie między przeglądarką a stroną. Chroni dane przed podglądaniem i podmianą po drodze.

Bezpieczeństwo strony: lista

I

INP

Interaction to Next Paint: jak szybko strona reaguje na kliknięcia i dotknięcia. Dobrze, gdy nie przekracza 200 milisekund.

Szybkość strony (Core Web Vitals)
Integracja systemów

Połączenie programów, których firma już używa, tak żeby same przekazywały sobie dane.

n8n, Make, Zapier czy Python

K

Klauzula informacyjna

Informacja wymagana przez art. 13 RODO: kto przetwarza dane, po co, na jakiej podstawie, komu je przekazuje i jak długo przechowuje.

Formularz kontaktowy a RODO
Koło (wheel)

Gotowa do instalacji paczka biblioteki Pythona, plik .whl. Instaluje się bez kompilowania, także na serwerze bez dostępu do internetu.

Aplikacja na serwerze bez internetu
KSeF

Krajowy System e-Faktur: państwowy system, przez który wystawia się i odbiera faktury ustrukturyzowane w formacie XML.

KSeF a automatyzacja faktur
Kwantyzacja

Zapisanie parametrów modelu z mniejszą dokładnością, na przykład na 4 bitach zamiast 16. Model zajmuje kilka razy mniej pamięci przy niewielkiej utracie jakości.

Sprzęt do lokalnego AI

L

LCP

Largest Contentful Paint: czas, po którym pokazuje się największy element widoczny na ekranie. Dobrze, gdy nie przekracza 2,5 sekundy.

Szybkość strony (Core Web Vitals)
LDAP i LDAPS

Protokół, którym aplikacja rozmawia z katalogiem użytkowników: wyszukuje konta i sprawdza hasła. LDAPS to jego wersja szyfrowana, zwykle na porcie 636.

Logowanie przez Active Directory
Lokalny model

Model językowy uruchomiony na sprzęcie firmy, a nie w chmurze dostawcy. Dane nie muszą opuszczać firmy.

Sprzęt do lokalnego AI

M

Mediana

Wartość środkowa: połowa wyników jest mniejsza, połowa większa. W raportach czasu jest odporna na pojedyncze skrajne przypadki, w przeciwieństwie do średniej.

Raport z helpdesku
Model językowy (LLM)

Program AI wytrenowany na dużej ilości tekstu, który potrafi pisać, streszczać, odpowiadać na pytania i porządkować informacje. Może się mylić i zmyślać, dlatego jego wyniki trzeba sprawdzać.

AI na serwerze czy w chmurze

N

n8n

Narzędzie do budowania automatyzacji z gotowych bloków, które można uruchomić w chmurze albo na własnym serwerze.

n8n, Make, Zapier czy Python
No-show

Wizyta, na którą klient nie przyszedł i której nie odwołał. Przypomnienia z linkiem do odwołania ograniczają takie sytuacje.

Przypomnienia SMS o wizytach

O

OCR

Rozpoznawanie tekstu na obrazach i skanach, żeby komputer mógł go przeszukiwać i przetwarzać.

AI na dokumentach firmy (RAG)

P

Przekierowanie 301

Odpowiedź serwera, że strona na stałe zmieniła adres. Przeglądarka i Google przechodzą pod nowy adres i przenoszą na niego wartość starego.

Przeniesienie strony i 301

R

RAG

Retrieval-Augmented Generation: AI najpierw wyszukuje pasujące fragmenty dokumentów, a potem odpowiada na ich podstawie, podając źródła.

AI na dokumentach firmy (RAG)
Ransomware

Złośliwe oprogramowanie, które szyfruje dane i żąda okupu za ich odblokowanie. Najlepszą ochroną jest kopia, której nie da się zmienić ani usunąć.

Kopie zapasowe 3-2-1
Reverse proxy

Serwer, który przyjmuje ruch z sieci i przekazuje go do aplikacji działającej w tle. Zwykle obsługuje też HTTPS i adres strony.

Aplikacja na serwerze bez internetu
RPO i RTO

RPO to ilość danych, jaką firma może stracić (na przykład jeden dzień). RTO to czas, w jakim musi wrócić do pracy po awarii.

Kopie zapasowe 3-2-1

S

SPF

Rekord DNS z listą serwerów, które mogą wysyłać maile w imieniu domeny.

Maile w spamie: SPF, DKIM, DMARC
Strona statyczna

Strona złożona z gotowych plików, bez bazy danych i panelu logowania na serwerze. Szybka i trudniejsza do zaatakowania, ale zmiany treści wymagają ponownego zbudowania.

Bezpieczeństwo strony: lista

T

Tryb kiosku

Tryb przeglądarki, w którym pokazuje ona jedną stronę na pełnym ekranie, bez pasków i bez możliwości zamknięcia.

Ekrany w biurze (digital signage)

V

VRAM

Pamięć karty graficznej. Od niej zależy, jak duży model językowy da się uruchomić lokalnie i jak szybko będzie działał.

Sprzęt do lokalnego AI

W

Webhook

Powiadomienie, które jeden system wysyła do drugiego w chwili zdarzenia, na przykład „przyszło nowe zamówienie”. Zamiast co chwilę pytać, czy coś się zmieniło, system dostaje informację od razu.

n8n, Make, Zapier czy Python

Z

Zasada 3-2-1

Trzy kopie danych, na dwóch różnych nośnikach, w tym jedna poza firmą.

Kopie zapasowe 3-2-1

Brakuje jakiegoś pojęcia?

Napisz, a dopiszę je razem z wyjaśnieniem.

Opisz problem

Pytanie 1 z 5

Co najbardziej chcesz usprawnić?

Wybierz to, co jest najbliżej. Nie musi pasować idealnie.

Wstępne podsumowanie

To wstępna sugestia na podstawie kilku odpowiedzi, a nie diagnoza. Nic nie jest zapisywane, dopóki nie wyślesz wiadomości.